Các kỹ năng sống cần thiết cho trẻ mầm non

1. Lợi ích của việc rèn luyện các kỹ năng sống cho trẻ mầm non

Rèn luyện kỹ năng sống cho trẻ chính là việc làm cần thiết nhằm giúp các bé thích nghi tốt với môi trường xung quanh, tự tin hơn giữa đám đông, đồng thời trở thành người hòa đồng, thân thiện. Cụ thể, việc rèn luyện kỹ năng sống cho trẻ sẽ giúp các em phát triển toàn diện cả về thể chất, tinh thần lẫn nhận thức.

1.1. Giúp trẻ phát triển thể chất

Các bài học kỹ năng sống dành cho trẻ mầm non sẽ gồm nhiều hoạt động đa dạng đan xen nhau. Do đó, những kỹ năng này không chỉ giúp xây dựng nhân cách mà còn là phương pháp để trẻ được rèn luyện sức khỏe, phát triển tốt về thể chất. Chẳng hạn như trong các buổi dã ngoại, leo núi, du lịch,... bên cạnh việc xây dựng những kỹ năng như giao tiếp, hợp tác, xử lý tình huống,... còn giúp trẻ rèn luyện thể chất thông qua những trò chơi đồng đội, các chuyến đi bộ khám phá,...

Hơn nữa, những yêu cầu trong bài học kỹ năng còn giúp trẻ rèn luyện tính bền bỉ, sự kiên trì, năng động và tinh thần sẵn sàng vượt qua mọi khó khăn, thử thách. Việc sở hữu nền tảng tốt về thể chất sẽ giúp trẻ tích cực hơn trong nhiều hoạt động, mạnh dạn nắm bắt những cơ hội mới cũng như dũng cảm vượt qua mọi chướng ngại trong cuộc sống.

1.2. Tăng khả năng nhận thức cho trẻ

Bên cạnh việc giúp trẻ phát triển thể chất thì mục đích quan trọng nhất của công tác rèn luyện những kỹ năng sống cho trẻ chính là nâng cao khả năng nhận thức của các em. Theo đó, nhờ các kiến thức được dạy về kỹ năng sống mà trẻ sẽ được học cách nhận biết đúng sai, biết cách nhìn nhận vấn đề một cách khách quan hơn, cũng như mạnh dạn đưa ra suy nghĩ cá nhân và tôn trọng ý kiến của mọi người. Khi khả năng nhận thức được nâng cao, trẻ sẽ được truyền cảm hứng khám phá thế giới, tìm tòi, xây dựng tình yêu thương đối với gia đình, bạn bè, thiên nhiên, thế giới xung quanh.

1.3. Giúp trẻ phát triển tinh thần

Những bài học kỹ năng sống còn giúp trẻ xây dựng được thế giới nội tâm phong phú. Cụ thể, khi được rèn luyện những kiến thức về kỹ năng sống, trẻ sẽ được khơi gợi tình yêu thương giữa con người với con người, giữa con người với vạn vật. Bên cạnh đó, trẻ còn được rèn luyện để có tinh thần trách nhiệm cao đối với những việc mà mình làm. Ngoài ra, những bài học bổ ích còn giúp nuôi dưỡng lòng biết ơn của trẻ đối với gia đình, thầy cô, những người xung quanh. Từ đó, xây dựng lòng vị tha, bao dung với người khác, hình thành sự ôn hoà, nhã nhặn trong giao tiếp và cách đối nhân xử thế đúng mực.

2. Top 15 các kỹ năng sống cho trẻ mầm non

Các bài học kỹ năng sống rất đa dạng với nhiều lĩnh vực phong phú. Tuỳ thuộc vào từng độ tuổi mà trẻ em cần được tiếp nhận những kiến thức sao cho phù hợp. Theo đó, với độ tuổi mầm non, VAS cho rằng cần rèn luyện cho trẻ 15 kỹ năng sống dưới đây:

2.1. Kỹ năng giao tiếp

Kỹ năng giao tiếp là những tương tác qua lại giữa người nói và người nghe bao gồm các khả năng như lắng nghe, truyền đạt, trao đổi thông tin, qua đó đưa ra những ứng xử và phản hồi phù hợp. Theo đó, giao tiếp không đơn thuần chỉ là nghe - nói mà còn là cả một nghệ thuật về ứng xử. Cụ thể, bên cạnh vai trò truyền đạt, trao đổi thông tin, giao tiếp hiệu quả còn giúp tạo nên thiện cảm, nâng cao giá trị bản thân trong mắt đối phương. Do đó, ngay khi trẻ còn là “trang giấy trắng", ba mẹ hãy chú trọng việc rèn luyện kỹ năng giao tiếp sớm để tạo thành thói quen tốt có lợi cho trẻ sau này. Ba mẹ có thể bắt đầu quá trình giảng dạy này bằng những bước như:

- Tạo lập môi trường giao tiếp lành mạnh, phù hợp cho trẻ.

- Dù bận đến đâu cũng cần dành thời gian trò chuyện cùng bé.

- Xây dựng môi trường làm việc nhóm để trẻ có cơ hội trao đổi, phát triển ngôn ngữ nói.

- Khuyến thích bé bày tỏ suy nghĩ, quan điểm, tư duy của mình.

- Dạy bé cách đọc thơ, kể chuyện.

- Cho trẻ tham gia các trò chơi để kích thích sự giao tiếp.

2.2. Dạy trẻ biết nói lời cảm ơn, xin lỗi chân thành

Có thể nói, cảm ơn - xin lỗi chính là nền tảng để xây dựng nên một nhân cách tốt đẹp. Khi biết nói lời cảm ơn & xin lỗi, trẻ sẽ được nhiều người yêu mến, tôn trọng. Hơn nữa, kỹ năng này còn giúp bé nhận ra lỗi lầm của mình để dũng cảm xin lỗi và chịu trách nhiệm. Đây còn là kỹ năng giúp bé sống chân thành hơn, từ đó có được những mối quan hệ tốt đẹp. Để dạy trẻ làm quen với việc cảm ơn - xin lỗi, ba mẹ có thể thực hiện những phương pháp sau:

- Ba mẹ cần trở thành tấm gương để con noi theo.

- Khen ngợi bé khi bé biết nói lời xin lỗi và cảm ơn đúng lúc.

- Tạo nhiều tình huống đa dạng và dạy bé cách cư xử đúng.

- Dạy trẻ đặt cảm xúc chân thành vào từng nói lời xin lỗi, cảm ơn.

2.3. Dạy bé biết giúp đỡ và tôn trọng người khác

Dạy trẻ kỹ năng giúp đỡ và tôn trọng người khác chính là việc làm cần thiết nhằm giúp bé dễ dàng hòa nhập vào môi trường sống mới. Tôn trọng và giúp đỡ người khác là thói quen văn minh và là hành động có giá trị nhân văn nhất mà trẻ cần có để trở thành công dân toàn cầu. Tôn trọng sẽ bao gồm từ sự lắng nghe, thông cảm, thấu hiểu. Bên cạnh việc tôn trọng người khác, ba mẹ cần dạy trẻ cách tôn trọng chính mình để tự tin hơn trong cuộc sống. Để dạy bé biết giúp đỡ và tôn trọng, ba mẹ có thể áp dụng những biện pháp sau:

- Trở thành tấm gương để các bé học theo. Đặc biệt, ba mẹ cần tôn trọng bé.

- Khen ngợi mỗi khi trẻ biết giúp đỡ và tôn trọng mọi người.

- Nhắc nhở, xử phạt bé nếu bé có hành vi thiếu tôn trọng với người khác.

- Luôn giữ lời hứa.

- Dạy bé luôn giữ bình tĩnh trong mọi tình huống.

- Khuyến khích bé xác định nguyên nhân sự việc để đưa ra cách cư xử phù hợp.

- Giáo dục cho trẻ về lòng nhân ái và tình yêu thương.

- Dạy trẻ thể hiện tình thương thông qua hành động cụ thể.

2.4. Kỹ năng tự lập

Lúc trẻ còn nhỏ, dường như mọi hoạt động ăn uống, ngủ nghỉ của con đều được ba mẹ hỗ trợ. Tuy nhiên, khi bé dần lớn, ba mẹ không nên quá bao bọc mà cần tạo cơ hội để trẻ được chủ động tự học và tự làm những hoạt động cá nhân. Bởi ba mẹ không thể ở bên cạnh bé 24/24 nên việc tạo tính tự lập từ sớm sẽ thúc đẩy bản tính sinh tồn cho trẻ. Không chỉ giúp ba mẹ có thêm nhiều thời gian cho bản thân, việc trẻ tự lập còn là cách để kích thích sự hứng thú trong ăn uống, học tập, cũng như hình thành cho trẻ thói quen chịu trách nhiệm cho mọi hành vi của mình. Cụ thể, ba mẹ cần thực hiện những gợi ý sau để bé dần trở nên tự lập hơn:

- Để trẻ tự mặc quần áo hằng ngày.

- Cho trẻ tự múc ăn, tự uống nước.

- Khuyến khích trẻ tự đi vệ sinh.

- Dạy trẻ làm việc nhà: quét nhà, lau nhà, rửa chén bát của trẻ, dọn dẹp đồ chơi,...

- Để bé tập kết bạn mà không cần ba mẹ làm cầu nối.

- Cho trẻ tham gia vào các hoạt động thể thao, nghệ thuật.

2.5. Kỹ năng tự sơ cứu vết thương

Tự sơ cứu những vết thương đơn giản là kỹ năng sống cơ bản mà ba mẹ cần dạy cho các bé. Bởi không phải lúc nào ba mẹ cũng ở cạnh bên trẻ, nên việc nắm rõ các kỹ năng tự sơ cứu sẽ giúp bé bình tĩnh xử lý vết thương, từ đó giúp bé tự bảo vệ bản thân cũng như chủ động tránh các tình huống nguy hiểm có thể xảy ra trong cuộc sống. Theo đó, ba mẹ có thể rèn luyện cho bé kỹ năng tự sơ cứu vết thương bằng cách:

- Dạy trẻ tự trấn an bản thân và bình tĩnh tìm dụng cụ sơ cứu.

- Dạy trẻ cách kiểm soát chảy máu.

- Dạy bé cách xử lý khi bị bỏng.

Ngoài ra, ba mẹ cần dạy trẻ cần làm gì trong những trường hợp khẩn cấp: gọi điện thoại, mô tả vị trí, tìm sự giúp đỡ từ mọi người xung quanh,...

2.6. Kỹ năng quản lý, sắp xếp thời gian

Việc rèn luyện kỹ năng quản lý, sắp xếp thời gian sẽ giúp trẻ sử dụng hiệu quả 1440 phút mỗi ngày. Từ đó hình thành thói quen tốt giúp trẻ dễ dàng đạt được thành công trong cuộc sống. Cụ thể, khi trẻ bắt đầu lên ba, phụ huynh có thể cho trẻ tiếp xúc những khái niệm và học cách quản lý về thời gian. Dưới đây là một số mẹo nhỏ mà ba mẹ có thể tham khảo nhằm tạo cho bé kỹ năng quản lý thời gian hiệu quả nhất:

- Cho trẻ sử dụng đồng hồ đeo tay để bé biết quý trọng thời gian.

- Giúp trẻ từng bước sắp xếp công việc và cân nhắc mức độ ưu tiên.

- Cùng trẻ liệt kê các đầu việc cần làm và ước tính thời gian để thực hiện.

- Dạy bé kỹ năng quản lý thời gian thông qua những câu chuyện thú vị: Rùa và Thỏ, Chú nhím một phút,...

- Tập cho trẻ tính kỷ luật.

- Ba mẹ cần là tấm gương sáng cho bé.

2.7. Kỹ năng tự vệ

Có thể thấy rằng, trong cuộc sống hiện đại như ngày nay, các bậc ba mẹ có rất nhiều công việc bận rộn nên không thể nào kề cận bên con mọi lúc mọi nơi được. Hơn nữa, khi trẻ lớn lên và đi học, bé sẽ phải tự mình khám phá thế giới bên ngoài, tự mình kết bạn, vui chơi và trải nghiệm cuộc sống. Do đó, việc trang bị cho bé kỹ năng tự vệ là điều rất cần thiết. Theo đó, ba mẹ cần chỉ dạy cho bé những nội dung quan trọng như:

- Dạy bé tránh xa những vật nguy hiểm như dao, kéo, ổ điện, bếp, lửa, ban công,...

- Cách tự bảo vệ bản thân khi gặp người lạ.

- Dạy bé kiến thức tham gia giao thông an toàn.

- Dạy trẻ cách tìm kiếm sự giúp đỡ xung quanh: hét thật to, kêu gọi sự hỗ trợ từ một người cụ thể…

- Dạy bé cách xử lý khi bị lạc.

- Dạy bé ghi nhớ số điện thoại, địa chỉ gia đình.

- Kỹ năng ở nhà một mình.

- Kỹ năng tự chơi một cách an toàn.

Dạy bé hiểu được sự quan trọng của những bộ phận đặc biệt trên cơ thể. Cần cho bé biết rằng ngoại trừ ba mẹ, cô giáo mầm non thì không ai được tuỳ tiện chạm vào cơ thể bé, cụ thể là những vùng nhạy cảm.

2.8. Dạy trẻ kỹ năng từ chối khéo léo

Từ chối là kỹ năng sống quan trọng mà ba mẹ cần rèn luyện cho trẻ ngay từ sớm. Bởi không chỉ giúp các bé tránh được những tình huống dụ dỗ nguy hiểm mà kỹ năng từ chối còn mang đến nhiều lợi ích cho trẻ trong cuộc sống và công việc sau này. Để dạy trẻ cách từ chối một cách khéo léo, ba mẹ có thể áp dụng những phương pháp như sau:

- Dạy bé những trường hợp cần sử dụng câu từ chối.

- Dù từ chối nhưng phải nói lời cảm ơn trước đó.

- Không được đánh giá, nhận xét về món quà muốn từ chối.

- Cần nói lời từ chối dứt khoát.

- Giúp trẻ thực hành việc từ chối.

2.9. Dạy bé lòng trắc ẩn, yêu thương vạn vật

Lòng nhân ái chính là cốt lõi của nhân cách, là nền tảng tạo nên phẩm chất cao quý của một người. Theo các nhà tâm lý học, trẻ em khi được dạy cách đối xử tốt với động vật, cây cối thì khi bắt đầu đi học và trong quá trình trưởng thành bé sẽ trở nên nhạy cảm hơn, biết yêu thương và thấu cảm cho những người yếu thế. Ba mẹ có thể vun đắp những dấu hiệu ban đầu về lòng trắc ẩn và tình yêu thương bằng những cách như sau:

- Cho bé nuôi thú cưng.

- Không được phân biệt đối xử với bất cứ ai.

- Khuyến khích trẻ làm những việc tử tế không vụ lợi.

- Luôn thể hiện hành động yêu thương với trẻ.

- Cho trẻ thực hiện nhiều chuyến từ thiện (trong ngày sinh nhật của trẻ có thể cùng bé đi từ thiện để trẻ hiểu được niềm hạnh phúc nhân ngày đặc biệt là cho đi).

- Cùng trẻ cho thú ăn và tưới nước, tỉa lá cho cây.

2.10. Dạy trẻ biết tôn trọng thức ăn

Lãng phí thức ăn chính là vấn đề đáng quan ngại hiện nay. Nó không chỉ là sự lãng phí món ăn mà còn dạy trẻ tôn trọng thức ăn, điều này sẽ giúp bé biết tôn trọng giá trị và công sức của người đã làm ra đồ ăn. Chìa khoá để giúp trẻ tránh lãng phí thực phẩm chính là hình thành thói quen ăn uống lành mạnh, vui vẻ và đơn giản cho trẻ. Để đạt được điều đó, ba mẹ hãy tham khảo những cách sau đây:

- Dạy trẻ biết về nguồn gốc của thức ăn.

- Điều chỉnh tính kén ăn của bé.

- Dạy bé ăn uống có chọn lọc.

- Trình bày món ăn đẹp mắt nhằm kích thích cảm hứng ăn uống cho bé.

- Cùng bé vào bếp để bé hiểu được để làm ra một món ăn vất vả như thế nào.

2.11. Kỹ năng tư duy phản biện

Tư duy phản biện chính là kỹ năng quan trọng giúp trẻ chủ động hơn trong việc tiếp nhận thông tin. Phân tích và đánh giá vấn đề một cách kỹ càng hơn. Từ đó, trẻ có thể dễ dàng suy nghĩ và tìm ra những lập luận phản bác vấn đề nhằm xác định lại tính chính xác của thông tin. Kỹ năng này sẽ giúp trẻ làm chủ quan điểm và kiến thức của bản thân. Để rèn luyện kỹ năng tư duy phản biện, ba mẹ hãy áp dụng những gợi ý sau:

Cho trẻ hiểu rằng phản biện không phải là cho phép trẻ được cãi lại người lớn, luôn bướng bỉnh bảo vệ ý kiến của bản thân và cố chấp tranh cãi để trở thành người chiến thắng. Ba mẹ hãy dạy bé cách đưa ra lập luận phản biện logic, rõ ràng nhằm hướng đến mục đích cuối cùng là làm sáng tỏ vấn đề, giúp khẳng định tính chính xác của thông tin.

- Khuyến khích bé suy nghĩ theo nhiều chiều hướng khác nhau.

- Khuyến khích trẻ phản biện và thuyết phục ba mẹ.

- Dạy cho bé cách phân tích vấn đề theo từng bước cụ thể.

- Thường xuyên đặt câu hỏi cho bé như “Con nghĩ việc gì sẽ xảy ra?” hay “Con có nghĩ như vậy không?

2.12. Kỹ năng tự mua đồ ở siêu thị, cửa hàng

Kỹ năng tự đi siêu thị mua đồ cũng là một trong những kiến thức quan trọng mà ba mẹ có thể rèn luyện cho trẻ. Và để quá trình này được diễn ra tự nhiên, hiệu quả, ba mẹ nên cho bé trực tiếp trải nghiệm và thực hành thường xuyên. Dưới đây là một vài cách ba mẹ có thể áp dụng để dạy cho trẻ:

- Nhận biết các mặt hàng, vị trí sản phẩm trong siêu thị.

- Cách lựa chọn sản phẩm cần thiết cho bản thân và gia đình.

- Tập lên danh sách và mua hàng theo danh sách.

- Dạy bé các quy tắc khi đi siêu thị như xếp hàng tính tiền, không mở sản phẩm nếu chưa thanh toán, không làm hỏng hay bóc tem mác sản phẩm, không đùa giỡn hoặc gây mất trật tự trong siêu thị, không đòi hỏi khi đi mua sắm,...

- Cách xử lý khi gặp tình huống khó khăn trong siêu thị như cách xử lý khi bị lạc,...

2.13. Kỹ năng bơi lội

Bơi lội được xem là một trong những kỹ năng quan trọng nhất mà ba mẹ cần trang bị cho con ngay từ những ngày bé còn học Mầm non. Không chỉ giúp tự bảo vệ bản thân mà bơi lội còn là môn thể thao bổ ích giúp trẻ rèn luyện thể chất, phát triển chiều cao, sở hữu thân hình cân đối. Bên cạnh đó, bộ môn này còn giúp nâng cao sự tập trung, tăng khả năng nhận thức và cải thiện giấc ngủ cho trẻ. Để quá trình học bơi của trẻ được diễn ra an toàn, hiệu quả ba mẹ cần lưu ý những vấn đề sau:

- Cho bé tham gia các lớp học bơi thích hợp.

- Luôn giữ tầm quan sát trẻ ở mức an toàn.

- Mặc áo phao cho bé.

- Cho trẻ tiếp cận phương pháp tập bơi phù hợp với độ tuổi.

- Chuẩn bị những vật dụng cần thiết khi đưa bé đi bơi.

- Vệ sinh cá nhân sạch sẽ cho bé sau khi bơi.

- Cho trẻ học dần dần, đừng quá ép buộc, la mắng sẽ khiến trẻ có cảm giác sợ hãi.

2.14. Kỹ năng lắng nghe

Lắng nghe là một kỹ năng quan trọng trong cuộc sống, nó không chỉ ảnh hưởng đến những mối quan hệ xung quanh mà còn góp phần tạo nên thành công cho trẻ sau này. Bởi người có kỹ năng lắng nghe thường sẽ biết cách tiếp thu ý kiến và biết học hỏi từ người khác. Chính vì thế, phụ huynh cần rèn luyện cho trẻ kỹ năng lắng nghe từ sớm nhằm giúp trẻ đón nhận những lợi ích tích cực trong học tập cũng như trong các mối quan hệ xã hội. Vậy làm thế nào để dạy bé kỹ năng lắng nghe? Ba mẹ có thể vận dụng những cách sau:

- Trước tiên ba mẹ cần giải thích cho trẻ hiểu rõ lý do tại sao chúng cần học cách lắng nghe.

- Ba mẹ cần là người biết lắng nghe trước để trẻ có thể noi theo.

- Không nên lớn tiếng với trẻ.

- Cho trẻ tham gia vào các trò chơi rèn luyện việc lắng nghe như trò chơi thì thầm, trò chơi “theo nhịp",...

- Dạy bé cách giao tiếp bằng mắt.

- Dạy bé không được cắt ngang hay chen lời khi người khác đang nói.

- Phụ huynh cần dành thời gian để học cách lắng nghe cùng trẻ.

2.15. Kỹ năng giúp ba mẹ làm việc nhà

Thay vì quá bao bọc, chiều chuộng, ba mẹ cần dạy bé cách làm việc nhà để trẻ được học hỏi thêm nhiều kiến thức sống thú vị. Sở hữu kỹ năng làm việc nhà sẽ giúp xây dựng nền tảng vững vàng để trẻ thích nghi và hòa nhập với cuộc sống rộng lớn bên ngoài. Hơn nữa, trong quá trình phụ ba mẹ các việc vặt trong gia đình còn giúp bé rèn luyện được tính tự lập, trở nên có trách nhiệm hơn, đồng thời phát triển tư duy và hình thành sợi dây gắn kết gia đình. Theo đó, để bé ngoan ngoãn phụ giúp ba mẹ làm việc nhà, phụ huynh có thể sử dụng những cách sau:

- Giúp trẻ hiểu rõ tầm quan trọng của hành động làm việc nhà.

- Tạo hứng thú cho trẻ khi làm việc nhà bằng lời khen, sự khích lệ, hay cho trẻ được vừa nghe nhạc vừa làm việc, sử dụng bảng sticker để nhiệm vụ trở nên thú vị hơn.

- Lên kế hoạch hợp lý cho từng công việc.

- Lựa chọn việc phù hợp với độ tuổi của bé.

- Cần nhẹ nhàng chỉ dạy trẻ, không nên quát mắng nếu trẻ vô tình làm đổ bể hay thực hiện công việc chưa đúng.